Kavram Basit Mi?
Bir kavramın basit olup olmadığı üzerine düşündüğümüzde, ilk akla gelen sorulardan biri aslında şu: “Peki ya bu kadar düşündükten sonra ne oluyor?” Gerçekten de, bazı kavramlar bizim için o kadar basit görünüyor ki, hemen bir cevaba kapılıp çıkabiliyoruz. Ama aslında bazen, “Bu kadar basit değil galiba?” dediğimiz anlar da oluyor. Hadi gelin, birlikte bakalım.
Hadi Ama, Bu Kadar Basit Olamaz!
Geçen gün arkadaşım Ela ile akşam çayı içiyorduk. Her şey gayet normaldi, yani bildiğiniz gibi bir çay keyfi. Ta ki, birden Ela, “Bence insanın aklı basit bir şey değil,” diye söze girene kadar. O kadar net ve kesin konuştu ki, bir an Ela’nın içindeki felsefe profesörünü fark ettim. O an içimden “Nereden çıktı şimdi bu felsefi derinlik?” dedim ama dışarıda sadece “Hımm, bence senin dediğin doğru,” diyebildim.
İçimden “Peki ya bu kadar basit değilse, ne olacak?” diye düşünürken, Ela’dan gelen ikinci soru beni allak bullak etti: “Sence bu kadar basit olan şeylerin altında ne var?”
“Yani, kâinatı anlamaya mı çalışıyorsun?” dedim. Tabii hemen cevap verdi: “Yok canım, sadece… basit şeylerin karmaşık yönlerine inmek istiyorum.”
Ve orada fark ettim ki, bazı kavramlar, basit olduklarını düşündüğümüz kadar basit değiller. Bir şeyin basit olması, onun her yönünü anlamamız için yeterli olmayabiliyor. Yani, bazen işin içine girince fark ediyorsun ki, her şey basit değil.
Herkesin “Basit” Dediği Şey Gerçekten Basit Mi?
Bir kavram basit mi? Şöyle düşünelim. Mesela, “telefon” dediğimizde, aklımıza gelen şey ne? Bu kadar sık kullandığımız bir cihazın gerçekten de basit olduğunu söyleyebilir miyiz? “Telefona bastım, birini aradım, tamam basit!” ama bir dakika… Bu telefonun içindeki işlemci, yazılım, bağlantılar, sensörler… Gerçekten basit mi? İşin içine girince bu kadar küçük bir cihazın neler başardığını görmek, kafa karıştırıcı olmuyor mu?
Bir gün bir arkadaşım telefonunun “şarjı bitti” deyip kafasını duvara vururken, ona şu soruyu sordum: “Telefonun şarjı bitti, peki ya seni kim şarj edecek?” Herkes güldü, ama sonra düşündüm, bir dakika, “Acaba herkes gerçekten basit olan bir kavramı ne kadar derinlemesine anlıyor?”
Basit Mi, Derin Mi?
İçimdeki düşünceler bir yanda, dışarıda kahkahalar yükseliyor. Hani, “Kavram basit mi?” sorusu bile kendi içinde bir espri halini alabiliyor bazen. Ama gerçek şu ki, kavramlar basit değil. Mesela, bir “çalışma günü” kavramını ele alalım. Bir arkadaşım “Bugün çalışmak zorundayım,” dedi. Ona “Basit değil mi? Yani işte, git, çalış,” diye şaka yaptım.
Ama birden bir iç sesim: “Emin misin?” dedi. “Peki ya çalışma saatleri, işin gereklilikleri, beklentiler, iş yerindeki ortam… Bunlar nasıl basit olabilir?” dedim. O an düşündüm ki, bir kavramın basit olup olmadığı, onu ne kadar geniş bir perspektiften değerlendirdiğine bağlı. İşte tam da bu noktada her şeyin “basit” olmasını beklemek, aslında karmaşanın ta kendisi oluyor.
İç Sesimi Dinlerken
Günümüzün kavramlarını basitleştirmeye çalışırken bazen kendi iç sesimi dinlemekten daha çok, dışarıdaki gürültüyü dinliyorum. “Hayat basit mi? İyi bir kahve yapmak basit mi? İnsanları anlamak basit mi?” Gözlerimi kapatıp bu soruları sorarken, birden içimden şu ses yankılandı: “Evet, ama… o kadar da basit değil.”
Bazen kendimi “Şimdi hangisi daha karmaşık: İnsan ruhu mu, yoksa bir kavramı anlatmak mı?” diye sorgularken buluyorum. Ama kimseyi küçümsemek istemem. Herkesin karmaşık bir dünyası var ve o dünyada ne kadar basit göründüğümüzü anlamamız da oldukça zor.
Basit Olanı Kabullenmek
Sonuçta, kavramlar basit olabilir. Ancak, basit olanı kabullenmek, çoğu zaman en zor olandır. Bu yazıyı yazarken, bana çok basit gibi görünen her şeyin altındaki karmaşayı fark ettim. Ama bu karışıklığın içindeki basitlik, en güzel şey değil mi? Yani, bazen gerçekten de her şeyin karmaşıklaşmasından sonra, “Kavram basit mi?” sorusuna en net cevabın “Evet” olduğunu kabul etmek gerek.
Sonuç: Kavramlar Basit Olabilir, Ama Bizim İçin Değil
Evet, bazen bir kavram basit gibi görünebilir. Ama her şeyin içinde bir derinlik vardır ve bu derinlikleri anlamak da biraz daha fazla düşünmek ister. Bir kavramı ele aldığımızda, sadece yüzeyine bakmak yetmeyebilir. Derine inmek, ince detayları görmek, her zaman karmaşık olanı basitleştirmek, çoğu zaman gereksiz bir uğraş olur. Ancak, bu uğraşın sonunda, her şeyin “basit” olmasını kabullenmek… belki de gerçekten basit olan bir şeydir.
Kısacası: Kavram basit mi? Bu yazıya kadar okuduysanız, belki de gerçekten her şeyin basit olduğu bir dünyada yaşıyoruz… ya da değiliz.